با تصوير زينت يافته است و بجز تصويرها و جدولهاى نجومى مينياتورهايى دارد كه گاه در كمال خوبى و دقّت است ، چنان كه در نسخهء مونيخ كه از آن سخن داشتيم و نيز در نسخهء مؤسسهء مطالعات شرقى توان ديد . اين گونه تصويرها در متنهاى عربى و فارسى نيز هست ، اگر چه بعضى تصويرهاى گياه و جانور و اقسام وحوش خيالى است ، ولى در بعضى موارد مينياتورها به توضيح مسائلى مهم ، از قبيل تاريخ تصوير ستارگان و پاره‌اى مسائل تاريخى طبيعى ، كمك كرده است . 54 سرانجام اين نكته نيز در خور دقّت است كه همهء نسخه‌هاى خطى قزوينى همچون مؤلّفات كيهانشناختى متأخّر حرانى و ابن الوردى با يك نقشهء مدوّر جهان از نوع نقشهء اصطخرى همراه است . 55 از كتاب ديگر قزوينى كه بعضيها از روى مجاز نام جغرافيا بدان داده‌اند دو متن شناخته شده هست كه يكى عنوان عجائب البلدان دارد و به سال 1263 / 641 ه . باز مىگردد ، و ديگرى با عنوان آثار البلاد و اخبار العباد به سال 1275 / 674 ه . مربوط مىشود ، و نسبت به متن اوّل اضافات مهم و اختلافات فراوان دارد ؛ 56 و چاپ ووستنفلد بر اساس متن دوّم است . توصيف زمين در اين كتاب به ترتيب معمولى تقسيم به هفت اقليم است و ضمن هر اقليم وصف بلاد مختلف و شهرها و كوهها و جزيره‌ها و درياچه‌ها و رودها و جز آن به ترتيب حروف الفبا آمده و ضمن سخن از هر منطقه از همهء مسائل مهمّ آن گفت و گو مىكند ، و از لحاظ تاريخى توضيحات كافى مىدهد . نيز سرگذشت مشاهير مناطق مختلف بتفصيل ياد مىشود كه از ميان آنها ، چنان كه براون گويد ، به تعداد زيادى از شاعران ايران برمىخوريم ، كه روايت قزوينى قديمترين اطّلاع موجود دربارهء آنهاست . 57 بدين‌سان جغرافياى قزوينى با فرهنگ جغرافيايى ياقوت كه مطالب فراوانى از آن اقتباس كرده همانند مىشود . تفكيك مطالب كتاب به صورت هفت فرهنگ مستقل به ترتيب هفت اقليم ، استفاده از آن را مشكل مىكند و نيز بسيارى از مطالب مانند گفت و گو از كوهها و درياها و رودهاى مختلف غالبا با همان عبارات كتاب عجائب المخلوقات مكرّر مىشود . 58 مطالب جغرافيايى آن با مطالب ياقوت و به طريق اولى با جغرافى شناسان نخستين قابل قياس نيست ، گر چه پاره‌اى از روايات جالب دارد ، چنان كه هنگام سخن از اقليم ششم مطلبى از ايرلند دارد و ضمن آن از شكارچيان قيطس ياد مىكند ، و در اقليم هفتم از طرق مختلف « امتحان » به آتش يا آب يا كشتار ، كه به نزد فرنگ معمول است ، و نيز از جادو و زنان جادوگر و سوزاندنشان سخن دارد . 59 جغرافياى قزوينى به طور كلى به اندازهء عجائب المخلوقات رايج نبوده ، ولى در عوض چندين ترجمهء فارسى و چند مختصر تركى دارد . 60 در آغاز قرن پانزدهم نيز يك جغرافيدان قفقازى معروف ، به نام باكويى ، متنى تازه از جغرافيا فراهم آورد كه از بعضى